De dader is zeventien. De opdracht kwam uit het buitenland.

Wat er gebeurde

Op 28 februari 2026 voerden de Verenigde Staten en Israël aanvallen uit op Iran; Iran reageerde met raket- en droneaanvallen. In het voorjaar volgde een staakt-het-vuren; sindsdien worden schendingen gemeld. Binnen een week waarschuwde Europol dat de oorlog “onmiddellijke gevolgen” heeft voor de veiligheid in de EU: een verhoogde terreurdreiging, meer cyberaanvallen op infrastructuur, meer fraude en desinformatie.

• 9 maart, Luik: ’s nachts ging aan de ingang van een synagoge een explosief af. Materiële schade, geen gewonden.
• 13 maart, Rotterdam: een explosie en brand bij een synagoge. Bij een andere synagoge werden vier jongeren van 17 tot 19 jaar aangehouden.
• 14 en 16 maart, Amsterdam: een explosief tegen de gevel van een Joodse school; twee nachten later een bom bij het kantoorgebouw van een Amerikaanse bank.
• 20 maart, Heemstede: een geplande aanslag op een synagoge werd verijdeld. Er werden jongens van 14 en 17 jaar aangehouden.
• 23 maart, Antwerpen: in de Joodse wijk werd een auto in brand gestoken. Binnen een kwartier werden twee minderjarigen opgepakt.
• 28 maart, Parijs: de politie hield een man tegen die voor een Amerikaanse bank een brandbom probeerde aan te steken. Vier mensen werden in verdenking gesteld, onder wie drie minderjarigen.

Een groep die zich Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiya noemt, eiste de aanslagen op. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) telde in maart en april in Europa vijftien opgeëiste brandaanslagen, waarvan vijf in Nederland, “mogelijk beraamd door een man met banden met de Iraanse Revolutionaire Garde en uitgevoerd door criminelen”. In mei klaagde het Amerikaanse ministerie van Justitie een man aan die volgens het ministerie zo’n achttien aanslagen in Europa coördineerde. Het Belgische Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse (OCAD) stelt dat de daders in Luik en Antwerpen “zeker gehoor gaven aan de oproep van Iran”.

Aanslagen op bestelling

Het patroon zelf is niet nieuw: Zweedse, Nederlandse, Britse en Franse diensten waarschuwen al jaren dat Iran criminele netwerken als verlengstuk gebruikt. Maart liet zien hoe goedkoop en snel dat intussen gaat.

• Online geronseld. Verdachten werden via sociale media benaderd. In Rotterdam kregen ze volgens het Openbaar Ministerie €3.000 aangeboden; in Parijs zou aan de minderjarigen €500 tot €1.000 beloofd zijn.
• Jong en vervangbaar. De meeste opgepakte verdachten waren tieners of jongvolwassenen. Wie betaalt, is nooit ter plaatse.
• Eén werkwijze, veel plaatsen. Een explosief bij een ingang, midden in de nacht: binnen drie weken herhaald in meerdere steden en drie landen. In Rotterdam stuurden de verdachten elkaar het bericht “onderweg naar nummer 2”.

Voor de politie begint elk incident als een lokale zaak: een brandstichting, een explosie, een melding. De reeks wordt pas zichtbaar als de zaken naast elkaar worden gelegd — over steden, politiediensten en landsgrenzen heen.

Hoe ze werden opgepakt

• Al aanwezig bij het volgende doelwit. In Rotterdam zagen agenten die andere synagogen bewaakten twintig minuten na de explosie een auto met opvallend rijgedrag.
• Camerabeelden. In Amsterdam verspreidde de politie bewakingsbeelden van een fatbike; weken later werd een 17-jarige aangehouden.
• Snelheid. In Antwerpen werden de verdachten binnen een kwartier opgepakt. In Parijs werd de man op heterdaad betrapt.
• Verbanden over de grens. Het OCAD brengt de Belgische zaken in verband met Nederlandse aanslagplannen. De Amerikaanse zaak steunt op in beslag genomen apparaten en accounts op sociale media.

De beveiliging is sindsdien opgeschroefd. België zette meer dan vijftig militairen in bij zo’n twintig synagogen en vier Joodse scholen; Nederland verhoogde het beveiligingsbudget voor Joodse instellingen; Frankrijk gaf opdracht tot “dynamische bewaking” van gebedshuizen, scholen en Amerikaanse en Israëlische belangen. Dat betekent veel locaties, bewaakt door veel organisaties — politie, leger, private beveiliging en de gemeenschappen zelf.

Met één gedeeld beeld

• Elke beveiligde locatie op één kaart. Synagogen, scholen en kantoren met hun camera’s, alarmen en patrouilles — zodat elke eenheid ziet welke locaties in de buurt liggen en wie ze bewaakt.
• Het volgende doelwit, voordat de dader er is. Gebeurt er om 3.40 uur een incident, dan worden beveiligde locaties in de buurt meteen gewaarschuwd en ziet de dispatcher welke patrouilles het dichtst bij zijn.
• Incidenten die elkaar herkennen. Tijdstip, werkwijze, doelwit en opeising worden voor elk incident op dezelfde manier vastgelegd, zodat een nieuwe zaak wordt vergeleken met eerdere — ook in andere politiezones en, waar afspraken het toelaten, in andere landen.

Van rekruut naar opdrachtgever

Meridian pakt niemand op; dat doen politie en parket. Wat verandert, is waar zij beginnen.

1. 01

   De route volgen

   Camera’s, ANPR-gegevens en patrouilleverslagen rond de plaats delict komen op één tijdlijn. Waar kwam de fatbike of de auto vandaan, en waar ging hij heen? De route van die nacht wordt binnen enkele minuten zichtbaar, niet pas na dagen beelden verzamelen.

2. 02

   De rekruten met elkaar verbinden

   In beslag genomen apparaten, accounts en betalingen uit één zaak worden naast andere zaken gelegd: dezelfde opdrachtgever, hetzelfde account, dezelfde instructies. Zo worden tieners in drie landen één netwerk.

3. 03

   Naar de opdrachtgever toewerken

   Wie betaalt, zit in het buitenland en is nooit ter plaatse. Wat naar die persoon leidt, is de som van kleine sporen — daarom moeten de zaken in samenhang worden bekeken, niet één voor één.

4. 04

   Binnen de wet

   Apparaten en accounts doorzoeken is gevoelig. In Meridian is elke zoekopdracht doelgebonden en wordt ze vastgelegd: wie wat opvroeg, op welke wettelijke grondslag. Dat beschermt de zaak voor de rechter — en de burgers die geen verdachte zijn.

De aanslagen van maart waren goedkoop te bestellen en makkelijk te herhalen. Wat het verschil maakt, is hoe snel de mensen die een stad beveiligen er één reeks in zien.